Ağır bir akşam yemeğinden birkaç saat sonra, karnın sağ üst tarafında başlayan ve sırta, sağ kürek kemiğine vuran şiddetli bir ağrı… Bu tablo, yetişkinlerin yaklaşık yüzde 10-15'inde bulunan safra kesesi taşının en tipik habercisi.
Safra kesesi ne işe yarar?
Safra kesesi, karaciğerin altında yer alan armut biçiminde küçük bir organdır. Karaciğerin ürettiği ve yağların sindirimine yardımcı olan safrayı depolar; yemek yendiğinde kasılarak safrayı bağırsağa gönderir.
Safra kesesi taşı neden olur?
Safranın içindeki kolesterol ve diğer maddelerin dengesi bozulduğunda kristaller çöker ve zamanla taşa dönüşür. Risk etkenleri şunlardır:
• Kadın olmak (hormonların etkisiyle kadınlarda iki-üç kat daha sık)
• 40 yaşın üzerinde olmak
• Fazla kilo
• Hızlı kilo vermek, uzun süreli açlık ve şok diyetler
• Gebelik, çok doğum yapmış olmak
• Ailede safra taşı öyküsü
• Diyabet
• Yağdan zengin, liften fakir beslenme
• Bazı kan hastalıkları ve ilaçlar
Safra kesesi taşı belirtileri nelerdir?
Taşı olanların çoğunda hiçbir şikâyet yoktur; taş başka bir nedenle yapılan ultrasonda rastlantıyla görülür. Taş, kesenin çıkışını tıkadığında belirtiler başlar:
• Karnın sağ üst tarafında ya da mide bölgesinde, genellikle yağlı yemekten sonra başlayan şiddetli ağrı
• Ağrının sırta, sağ omuza ve kürek kemiğine yayılması
• Bulantı, kusma
• Şişkinlik, hazımsızlık, geğirme
Ağrı genellikle 30 dakika ile birkaç saat sürer ve kendiliğinden geçer.
Hangi belirtiler acildir?
• Altı saatten uzun süren, geçmeyen ağrı
• Ateş ve titreme
• Ciltte ve göz aklarında sararma
• Koyu (çay rengi) idrar, açık renkli dışkı
• Şiddetli, kuşak tarzında sırta vuran karın ağrısı
Bu belirtiler; safra kesesi iltihabı, taşın ana safra kanalına düşmesi ya da pankreas iltihabı gibi ciddi komplikasyonlara işaret eder ve acil başvuru gerektirir.
Safra kesesi taşı nasıl teşhis edilir?
Tanı için en sık kullanılan yöntem karın ultrasonudur; hızlı, ağrısız ve güvenilirdir. Gerekli durumlarda kan tahlilleri ve ileri görüntüleme yöntemleri istenir.
Safra taşı ilaçla ya da bitkisel yöntemle düşer mi?
Zeytinyağı-limon kürü gibi yöntemlerin safra taşını düşürdüğüne dair bilimsel kanıt yok; üstelik bu tür uygulamalar taşın kanala düşüp tıkanıklığa yol açması riskini taşıyor. Taş eritici ilaçlar ise yalnızca çok sınırlı bir hasta grubunda, uzun sürede ve düşük başarıyla etki ediyor. Böbrek taşlarında uygulanan ses dalgasıyla kırma yöntemi safra taşlarında standart tedavi değildir.
Ameliyat şart mı?
• Belirti vermeyen taşlar: Çoğunlukla ameliyat gerekmez; izlenir. Bazı özel durumlarda hekim ameliyat önerebilir.
• Ağrı yapan ya da komplikasyona yol açan taşlar: Safra kesesinin ameliyatla alınması önerilir; çünkü ağrı bir kez başladıysa tekrarlama ve komplikasyon riski yüksektir.
Ameliyat günümüzde çoğunlukla kapalı (laparoskopik) yöntemle yapılır. Karında açılan birkaç küçük delikten girilerek kese taşlarıyla birlikte çıkarılır. Hasta genellikle ertesi gün taburcu olur ve bir hafta içinde gündelik yaşamına döner.
Safra kesesi olmadan yaşanır mı?
Evet. Kese alındıktan sonra safra karaciğerden doğrudan bağırsağa akar ve sindirim devam eder. Bazı kişilerde ilk haftalarda yağlı yemeklerden sonra şişkinlik ve yumuşak dışkılama olabilir; çoğunlukla zamanla düzelir. İlk dönemde az ve sık yemek, yağlı yiyecekleri sınırlamak rahatlık sağlar.
İlgili konular için mide bulantısı nasıl geçer, gastrit nedir ve karaciğer yağlanması haberlerimize bakabilirsiniz.
İlgili Haberler
Mide Bulantısı Nasıl Geçer? Bulantıya İyi Gelen Yöntemler ve Olası Nedenleri
Gastrit Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Gastrite İyi Gelen Yiyecekler
Karaciğer Yağlanması Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Yağlanmayı Geriletmenin Yolları
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.
Görsel: Unsplash
