Adı "nakil" olsa da kemik iliği nakli, böbrek ya da karaciğer nakli gibi bir ameliyat değil. Hastaya sağlıklı kök hücreler, tıpkı kan verilir gibi damar yoluyla veriliyor. Lösemi başta olmak üzere birçok kan hastalığında yaşam kurtaran bu tedavi hakkında merak edilenleri derledik.
Kemik iliği nakli nedir?
Kemik iliği, kemiklerin içinde bulunan ve alyuvar, akyuvar ile kan pulcuklarını üreten süngerimsi dokudur. Bu üretimi yapan ana hücrelere kök hücre denir. Kemik iliği nakli, hastalıklı ya da çalışmayan kemik iliğinin yerine sağlıklı kök hücrelerin verilmesidir. Tıpta "hematopoetik kök hücre nakli" olarak adlandırılır.
Kemik iliği nakli kimlere yapılır?
• Lösemi (kan kanseri), lenfoma ve multipl miyelom
• Aplastik anemi gibi kemik iliği yetmezlikleri
• Talasemi (Akdeniz anemisi) ve orak hücreli anemi
• Doğuştan bağışıklık yetmezlikleri ve bazı metabolik hastalıklar
Nakil türleri nelerdir?
Otolog nakil: Hastanın kendi kök hücreleri önceden toplanıp saklanır, yüksek doz tedavinin ardından geri verilir.
Allojenik nakil: Kök hücreler doku grubu uyumlu bir başka kişiden alınır. Verici kardeş, diğer aile üyeleri ya da akraba olmayan gönüllü bir bağışçı olabilir.
Doku uyumu neden önemli?
Allojenik nakilde vericinin doku tipi (HLA) alıcıyla uyumlu olmalıdır. Kardeşler arasında tam uyum olasılığı yaklaşık dörtte birdir. Aile içinde uygun verici bulunamazsa ulusal ve uluslararası gönüllü bağışçı bankaları taranır. Türkiye'de bu görevi Sağlık Bakanlığı'na bağlı TÜRKÖK yürütüyor.
Nakil nasıl yapılır?
1. Hazırlık: Hastaya, hastalıklı iliği ortadan kaldırmak ve bağışıklığı baskılamak için kemoterapi, bazen de ışın tedavisi uygulanır.
2. Nakil: Kök hücreler damar yoluyla verilir; işlem kan nakline benzer.
3. Yerleşme dönemi: Kök hücrelerin kemik iliğine yerleşip yeni kan hücreleri üretmeye başlaması iki-dört hafta sürer. Bu dönemde hasta enfeksiyonlara çok açıktır ve özel odalarda izlenir.
Kemik iliği vericisi nasıl olunur?
18-50 yaş arasındaki sağlıklı kişiler, Türk Kızılay'ın kan bağış noktalarında gönüllü kök hücre bağışçısı olarak kaydolabiliyor. Kayıt için birkaç tüp kan vermek yeterli. Bir hastayla uyum saptanırsa bağışçıya haber veriliyor.
Bağış sırasında ne oluyor, acı veriyor mu?
Günümüzde kök hücrelerin büyük bölümü ameliyatsız, koldaki damardan toplanıyor. Bağışçıya birkaç gün kök hücreleri kana geçiren iğneler yapılıyor; ardından kan bir cihazdan geçirilerek kök hücreler ayrılıyor, kalan kan geri veriliyor. Daha az başvurulan diğer yöntemde ise kök hücreler anestezi altında kalça kemiğinden alınıyor. Vücut, verilen kök hücreleri kısa sürede yeniliyor.
Diğer nakil türleri için organ nakli nedir, bağış süreci için organ bağışı nasıl yapılır haberlerimize bakabilirsiniz.
İlgili Haberler
Organ Nakli Nedir? Hangi Organlar Nakledilir, Kimlere Yapılır?
Organ Bağışı Nasıl Yapılır? e-Devlet ve e-Nabız Üzerinden Organ Bağışı Adımları
Organ Nakli Prosedürü Nedir? Başvurudan Ameliyata Adım Adım Organ Nakli Süreci
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.
Görsel: Unsplash
